Kiedy iść z dzieckiem do psychologa?

Czy to już powód do wizyty? Zaufaj swojej intuicji

Nie ma jednego progu, po przekroczeniu którego wizyta u psychologa staje się konieczna. Jeśli obserwujesz u dziecka coś, co Cię niepokoi, i ta myśl do Ciebie wraca, to już wystarczający powód, żeby poszukać konsultacji. Wizyta nie oznacza z góry, że z dzieckiem jest coś nie tak - równie często służy temu, żeby po prostu zrozumieć sytuację i dostać wskazówki na co dzień.

Wiele mam obawia się, że reaguje przesadnie albo że usłyszy, że wymyśla sobie problem. W praktyce to Ty znasz swoje dziecko najlepiej i najszybciej wychwytujesz, kiedy zmienia się jego zachowanie, nastrój czy sen. Psycholog nie jest od oceniania Twojego rodzicielstwa - pomaga spojrzeć na sytuację z boku i nazwać to, co się dzieje.

Warto też pamiętać, że im wcześniej dziecko dostanie wsparcie, tym zwykle łatwiej mu pomóc. Konsultacja na wczesnym etapie bywa krótka i uspokajająca, a czasem wystarczy kilka spotkań, żeby napięcie w rodzinie się rozładowało.

Sygnały, na które warto zwrócić uwagę

Dzieci rzadko mówią wprost, że coś je przerasta. Zamiast tego pokazują to zachowaniem, ciałem i emocjami. Pojedynczy objaw zwykle nie jest powodem do niepokoju - dzieci miewają gorsze dni, przechodzą przez fazy rozwojowe i reagują na zmiany w otoczeniu.

Zwróć uwagę zwłaszcza wtedy, gdy zmiana jest wyraźna, utrzymuje się przez kilka tygodni i utrudnia dziecku codzienne funkcjonowanie. Jeśli rozpoznajesz kilka z poniższych sygnałów naraz albo mijają one mimo Twoich starań, warto skonsultować się ze specjalistą - to nie znaczy, że coś przeoczyłaś, tylko że dziecku przyda się dodatkowe wsparcie.

• Nagła zmiana zachowania: pogodne dotąd dziecko staje się wycofane, drażliwe albo wybuchowe
• Kłopoty ze snem lub jedzeniem: trudności z zasypianiem, koszmary, utrata apetytu lub wyraźne przejadanie się
• Cofanie się w rozwoju: powrót do wcześniejszych zachowań, np. moczenie, ssanie kciuka, mowa jak u młodszego dziecka
• Lęk i unikanie: silny strach przed rozstaniem, przedszkolem czy szkołą, powtarzające się bóle brzucha lub głowy bez przyczyny medycznej
• Trudności w relacjach: wycofywanie się z kontaktów z rówieśnikami, częste konflikty, izolowanie się
• Emocje trudne do uniesienia: długo utrzymujący się smutek, płaczliwość lub złość, która nie mija mimo Twojego wsparcia

Sygnały, które wymagają szybkiej reakcji

Są sytuacje, w których nie warto tylko czekać i obserwować. Jeśli zauważysz którykolwiek z sygnałów wymienionych poniżej, zareaguj bez zwłoki - skontaktuj się pilnie ze specjalistą, a w razie bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub zgłoś się na najbliższy oddział ratunkowy.

Dzieci i młodzież mogą też skorzystać z bezpłatnego, całodobowego Telefonu Zaufania 116 111, a dla Ciebie jako rodzica dostępny jest telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych 116 123. Prośba o pomoc w takim momencie to najbardziej opiekuńcza rzecz, jaką możesz zrobić.

• Dziecko mówi, że nie chce żyć, że lepiej byłoby, gdyby go nie było, albo w niepokojący sposób wraca do tematu śmierci
• Samookaleczenia lub ślady po nich
• Gwałtowna, utrzymująca się zmiana po trudnym wydarzeniu, np. wypadku, przemocy czy stracie bliskiej osoby
• Całkowite wycofanie z życia, rezygnacja z rzeczy, które wcześniej sprawiały radość
• Zachowania zagrażające bezpieczeństwu - własnemu lub innych osób

Jak wygląda pierwsza wizyta u psychologa dziecięcego

Pierwsza wizyta to przede wszystkim rozmowa i wzajemne poznanie się, a nie test ani ocena. W przypadku młodszych dzieci często zaczyna się od spotkania z samymi rodzicami, żeby psycholog mógł poznać historię dziecka, codzienne trudności i to, co Cię niepokoi. Dopiero potem, jeśli jest to potrzebne, do spotkań włącza się dziecko.

Z młodszym dzieckiem psycholog zwykle pracuje przez zabawę, rysunek i swobodną rozmowę, bo to naturalny dla niego sposób wyrażania emocji. Starsze dzieci i nastolatki częściej rozmawiają wprost. Celem pierwszych spotkań jest zrozumienie sytuacji i wspólne ustalenie, czy oraz jakie wsparcie będzie pomocne.

Po tym etapie specjalista przedstawia swoje spostrzeżenia i propozycję dalszych kroków - mogą to być kolejne spotkania z dzieckiem, wsparcie dla Was jako rodziców, konkretne wskazówki do domu albo skierowanie do innego specjalisty, jeśli okaże się potrzebne. Masz prawo zadawać pytania i mówić, kiedy coś jest dla Ciebie niejasne.

Jak przygotować dziecko na wizytę

Dzieci wyczuwają nasze napięcie, dlatego najwięcej daje spokojne, zwyczajne podejście. Nie musisz robić wielkiego wstępu - wystarczy prosto powiedzieć, dokąd i po co idziecie, dopasowując słowa do wieku dziecka.

• Powiedz prawdę w prosty sposób, np. że idziecie do osoby, która pomaga dzieciom, gdy jest im smutno, trudno albo straszno
• Nie strasz wizytą i nie używaj jej jako kary („pójdziemy do pani, która Cię naprawi”)
• Zapewnij dziecko, że będziesz blisko i że to bezpieczne miejsce
• Nie obiecuj, że „to tylko jeden raz”, jeśli nie masz co do tego pewności
• Zadbaj też o siebie - kiedy Ty jesteś spokojniejsza, dziecku też jest łatwiej

Jak wybrać dobrego psychologa dla dziecka

Dobrze dobrany specjalista to taki, który ma odpowiednie przygotowanie i przy którym zarówno Ty, jak i Twoje dziecko czujecie się bezpiecznie. Zanim umówisz wizytę, warto sprawdzić kilka rzeczy - a jeśli po kilku spotkaniach poczujesz, że kontakt się nie układa, wolno Ci poszukać kogoś innego. Dopasowanie do specjalisty realnie wpływa na to, czy wsparcie zadziała.

• Doświadczenie w pracy z dziećmi - psycholog dziecięcy pracuje inaczej niż specjalista od osób dorosłych
• Kwalifikacje i sposób pracy - zapytaj o wykształcenie, podejście oraz to, jak wyglądają spotkania
• Jasne zasady - czytelne informacje o cenach, długości spotkań i roli rodziców w procesie
• Poczucie kontaktu - to, czy przy tej osobie czujecie się swobodnie, jest równie ważne co dyplomy
• Rekomendacje - możesz zapytać pediatrę, wychowawcę w przedszkolu lub szkole albo zaufane mamy

Jeśli czujesz, że potrzebujesz wsparcia

Czasem to, co przeżywa dziecko, mocno dotyka też rodzica - zwłaszcza gdy sama jesteś zmęczona, przeciążona albo przechodzisz przez trudny czas. Zadbanie o własne emocje nie jest egoizmem, tylko częścią opieki nad dzieckiem. Bywa, że pierwszym krokiem jest wsparcie dla Ciebie, a nie dla dziecka - i to też jest w porządku.

Jeśli czujesz, że potrzebujesz wsparcia dla dziecka lub dla siebie, możesz umówić się na spokojną, niezobowiązującą konsultację. Wspólnie zastanowimy się, co się dzieje i jaki krok będzie najlepszy - bez oceniania i bez pośpiechu.